انسداد مجرای اشکی یعنی مسیر انتقال اشک از سطح چشم به بینی به‌طور کامل یا جزئی بسته شده است. نشانه اصلی، اشک‌ریزش مداوم و سرریز اشک روی گونه است. علت و درمان این مشکل در نوزادان و بزرگسالان یکسان نیست.
علائم انسداد مجرای اشکی
- اشک‌ریزش بدون گریه یا تحریک واضح
- جمع‌شدن اشک در گوشه چشم
- ترشحات غلیظ یا پوسته روی پلک
- قرمزی و تحریک مکرر چشم
- تورم یا درد نزدیک گوشه داخلی چشم و کنار بینی
اشک‌ریزش همیشه به معنی انسداد نیست. خشکی چشم، حساسیت، التهاب پلک و مشکلات سطح چشم نیز می‌توانند اشک‌ریزش ایجاد کنند.
علت در نوزادان
در نوزادان ممکن است مجرای اشکی هنگام تولد کامل باز نشده باشد. بسیاری از موارد در سال اول زندگی بهتر می‌شوند، اما تشخیص باید توسط پزشک انجام شود تا عفونت یا علت دیگری نادیده نماند.
علت در بزرگسالان و سالمندان
عفونت یا التهاب، آسیب صورت، جراحی قبلی بینی یا چشم، تنگی وابسته به سن و به‌ندرت توده‌ها می‌توانند مسیر اشک را مسدود کنند. اشک‌ریزش تازه و یک‌طرفه در بزرگسال، به‌ویژه همراه با خون، درد یا توده، نیازمند بررسی چشم‌پزشکی است.
چه زمانی مراجعه سریع لازم است؟
- درد و تورم قرمز کنار بینی یا گوشه داخلی چشم
- تب، ترشح چرکی یا چسبیدن پلک‌ها
- کاهش دید یا درد داخل چشم
- خون در اشک یا ترشح خونی
- تورم رو به افزایش صورت یا پلک
- آسیب تازه به چشم یا صورت
التهاب و عفونت کیسه اشکی می‌تواند نیازمند آنتی‌بیوتیک و گاهی تخلیه باشد؛ فشار دادن ناحیه یا مصرف قطره باقی‌مانده از قبل مناسب نیست.
تشخیص چگونه انجام می‌شود؟
پزشک چشم و پلک‌ها را معاینه می‌کند و ممکن است با رنگ مخصوص مسیر تخلیه اشک را بررسی کند. در موارد مشخص، شست‌وشوی مجرا یا تصویربرداری لازم می‌شود. هدف، تشخیص محل و علت انسداد است.
مراقبت از نوزاد
پوسته و ترشح را می‌توان با دستمال تمیز و مرطوب به‌آرامی پاک کرد. ماساژ مجرای اشکی فقط پس از تأیید پزشک و آموزش جهت و فشار صحیح انجام شود. در صورت قرمزی چشم، تب، تورم دردناک یا ترشح زیاد، کودک باید معاینه شود.
درمان در بزرگسالان
درمان به علت و شدت انسداد بستگی دارد. کنترل عفونت، بازکردن یا گشادکردن مسیر، گذاشتن لوله یا استنت و جراحی از گزینه‌های احتمالی‌اند. قطره آنتی‌بیوتیک انسداد مکانیکی را برطرف نمی‌کند و فقط در صورت تشخیص عفونت تجویز می‌شود.
نقش مراقب سالمند
- زمان شروع، یک‌طرفه یا دوطرفه‌بودن اشک‌ریزش و نوع ترشح را ثبت کنید.
- برای هر چشم از بخش تمیز جداگانه دستمال استفاده کنید.
- دست‌ها را پیش و پس از تماس با چشم بشویید.
- قطره یا حوله را میان افراد مشترک نکنید.
- تغییر دید، درد، تب یا تورم را سریع گزارش دهید.
اگر برجستگی روی پلک دیده می‌شود، مقاله التهاب و برجستگی پلک را ببینید. برای کمک به اجرای برنامه مراقبت و دارو، صفحه خدمات پرستار سالمند در منزل در دسترس است.