سوند ادراری لوله‌ای برای تخلیه ادرار از مثانه است و فقط باید با دلیل پزشکی مشخص استفاده شود. طولانی‌شدن مدت سوند، خطر عفونت و عوارض دیگر را افزایش می‌دهد؛ بنابراین خانواده باید بداند چرا سوند لازم است و چه زمانی نیاز آن دوباره بررسی می‌شود.
انواع سوند ادراری
- سوند ماندگار: از مجرای ادرار وارد مثانه می‌شود و به کیسه بسته متصل است.
- سوند متناوب: برای تخلیه مثانه وارد و سپس خارج می‌شود.
- سوند سوپراپوبیک: از راه ایجادشده در پایین شکم وارد مثانه می‌شود.
- وسیله خارجی: بدون ورود به مثانه، ادرار را به کیسه هدایت می‌کند.
دلایل استفاده از سوند
احتباس ادرار، بعضی جراحی‌ها، پایش دقیق خروجی ادرار در شرایط خاص یا مشکلات عصبی مثانه از دلایل احتمالی‌اند. بی‌اختیاری به‌تنهایی همیشه دلیل مناسب برای سوند ماندگار نیست. پزشک باید سود و خطر را برای هر سالمند ارزیابی کند.
اصول مراقبت روزانه از سوند ماندگار
- قبل و بعد از تماس با سوند یا کیسه، دست‌ها را با آب و صابون بشویید.
- محل خروج سوند و بخش بیرونی لوله را روزانه و پس از آلودگی با آب و شوینده ملایم تمیز و خشک کنید.
- کیسه را همیشه پایین‌تر از سطح مثانه نگه دارید و روی زمین نگذارید.
- لوله را از نظر پیچ‌خوردگی، فشار زیر بدن یا کشش بررسی کنید.
- کیسه را پیش از پرشدن زیاد و با روش تمیز تخلیه کنید.
- خروجی شیر تخلیه با ظرف یا سطوح تماس پیدا نکند.
- سیستم بسته را بدون ضرورت جدا نکنید.
چه کارهایی فقط توسط فرد آموزش‌دیده انجام می‌شود؟
گذاشتن، خارج‌کردن یا تعویض سوند، شست‌وشوی مثانه، بازکردن انسداد و تعویض سیستم جمع‌آوری باید طبق دستور درمانی و توسط فرد دارای آموزش و صلاحیت انجام شود. سوند بیرون‌آمده را در منزل دوباره وارد نکنید و برای رفع گرفتگی، مایع یا هوا داخل آن تزریق نکنید.
علائم عفونت یا مشکل سوند
- تب یا لرز
- درد پایین شکم، پهلو یا کمر
- کاهش هوشیاری یا حال عمومی بد همراه علائم دیگر
- نشت قابل‌توجه اطراف سوند
- خون یا لخته جدید در ادرار
- قطع جریان همراه درد یا احساس پُری مثانه
- قرمزی، درد یا ترشح در محل سوند سوپراپوبیک
کدرشدن یا بوی ادرار به‌تنهایی همیشه به معنی عفونت و نیاز به آنتی‌بیوتیک نیست. تشخیص باید بر اساس علائم و ارزیابی پزشکی انجام شود.
اگر ادرار وارد کیسه نمی‌شود
ابتدا بررسی کنید کیسه پایین‌تر از مثانه است، لوله تا نخورده، زیر بدن نمانده و شیرها بسته نیستند. اگر جریان برنمی‌گردد یا سالمند درد، تورم شکم، تب یا نشت شدید دارد، سریع با پزشک یا پرستار تماس بگیرید. سوند را نکشید و شست‌وشوی خودسرانه انجام ندهید.
مایعات و مراقبت پوست
مقدار مایعات باید با دستور پزشک هماهنگ باشد؛ در بیماری قلبی یا کلیوی ممکن است محدودیت وجود داشته باشد. پوست اطراف مجرا و محل اتصال کیسه باید خشک و بدون فشار باقی بماند. تجهیزات را به شکلی ثابت کنید که کشش روی سوند ایجاد نشود.
کاهش خطر عفونت
مهم‌ترین اقدام، استفاده از سوند فقط تا زمانی است که نیاز پزشکی وجود دارد. هر روز درباره ادامه ضرورت آن سؤال کنید. بهداشت دست، حفظ سیستم بسته و جلوگیری از برگشت ادرار از کیسه به مثانه نیز اهمیت دارد.
مطالب مرتبط
برای نشانه‌های عفونت، مقاله عفونت ادراری در سالمندان و برای مشکل کنترل ادرار، بی‌اختیاری ادرار سالمندان را بخوانید. اگر انسداد باعث ورم کلیه شده است، راهنمای هیدرونفروز را ببینید. برای مراقبت منظم و آموزش‌دیده صفحه خدمات پرستار سالمند در منزل در دسترس است.