دارو دادن به سالمند فقط یادآوری ساعت مصرف نیست. نام دارو، مقدار تجویزشده، زمان، شکل مصرف، علت تجویز و علائم پس از آن باید دقیق ثبت شود. مراقب یا عضو خانواده نباید دوز را تغییر دهد، دارو را قطع کند یا داروی بدون نسخه و مکمل تازه‌ای اضافه کند، مگر با تأیید پزشک یا داروساز.
اصل مهم: اگر نسخه یا برچسب دارو با گفته‌های قبلی متفاوت است، پیش از مصرف حدس نزنید؛ از پزشک یا داروساز سؤال کنید.
فهرست دارویی کامل تهیه کنید
همه داروهای نسخه‌ای، بدون نسخه، ویتامین‌ها، مکمل‌ها، فرآورده‌های گیاهی، قطره‌ها، پمادها و داروهای تزریقی را در یک فهرست قرار دهید. برای هر مورد این اطلاعات را بنویسید:
- نام دارو و شکل آن
- مقدار و زمان دقیق طبق دستور
- علت تجویز و نام پزشک
- تاریخ شروع یا تغییر
- حساسیت‌ها و عوارض مشاهده‌شده
این فهرست را در هر ویزیت و هنگام مراجعه اورژانسی همراه داشته باشید. وجود چند نسخه از پزشکان مختلف، بدون یک فهرست مشترک، احتمال تداخل و مصرف تکراری را بالا می‌برد.
برنامه دارویی را چگونه سازمان‌دهی کنیم؟
- یک نسخه مکتوب و به‌روز از برنامه را در محل ثابت نگه دارید.
- داروها را در بسته اصلی و همراه برچسب نگهداری کنید.
- جعبه قرص هفتگی فقط پس از تطبیق با نسخه توسط فرد مسئول آماده شود.
- مصرف هر نوبت بلافاصله ثبت شود؛ ثبت از پیش انجام نشود.
- داروهای «در صورت نیاز» باید شرط و فاصله مصرف مکتوب داشته باشند.
- تاریخ انقضا و شرایط نگهداری، مانند یخچال یا دوربودن از نور، بررسی شود.
- داروها دور از دسترس کودک و فرد دچار اختلال شناختی قرار گیرند.
اگر یک نوبت فراموش شد چه کنیم؟
برای همه داروها یک پاسخ ثابت وجود ندارد. بروشور، دستور پزشک یا داروساز را بررسی کنید. دوز بعدی را برای جبران دو برابر نکنید، مگر اینکه دستور مشخصی داده شده باشد. در داروهای دیابت، رقیق‌کننده خون، ضدتشنج، قلب و فشار خون، فراموشی یا مصرف اضافه می‌تواند مهم باشد و باید سریع راهنمایی تخصصی گرفت.
اگر سالمند از مصرف دارو امتناع کرد
دارو را پنهانی در غذا مخلوط نکنید و سالمند را مجبور نکنید. علت را پیدا کنید: درد هنگام بلع، مزه نامطلوب، تهوع، ترس، گیجی، عارضه قبلی یا ناآگاهی از هدف دارو. مورد را ثبت و با پزشک یا داروساز مطرح کنید. بعضی قرص‌ها را نباید خرد یا باز کرد، زیرا رهش دارو تغییر می‌کند.
مشکل بلع قرص
سرفه، خفگی، باقی‌ماندن قرص در دهان، تغییر صدا یا طولانی‌شدن بلع نیازمند ارزیابی است. قرص را خودسرانه خرد نکنید. پزشک یا داروساز ممکن است شکل مایع، اندازه متفاوت یا گزینه دیگری پیشنهاد کند. اگر سالمند هوشیاری کافی ندارد، چیزی از راه دهان ندهید و کمک پزشکی بگیرید.
چنددارویی یا پلی‌فارماسی چیست؟
مصرف هم‌زمان چند دارو در سالمندان رایج است و همیشه اشتباه نیست، اما احتمال تداخل، گیجی، افت فشار، سقوط و خطای مصرف را بیشتر می‌کند. در هر ویزیت بپرسید آیا همه داروها هنوز لازم‌اند، آیا دو دارو اثر مشابه دارند و آیا زمان‌بندی ساده‌تری ممکن است. هیچ دارویی را بدون نظر پزشک قطع نکنید.
علائم هشدار پس از مصرف دارو
| علامت | اقدام |
|---|---|
| تنگی نفس، ورم صورت یا زبان، غش | تماس فوری با اورژانس |
| گیجی شدید، کاهش هوشیاری یا تشنج | اقدام اورژانسی و همراه‌بردن بسته دارو |
| خون‌ریزی غیرعادی، استفراغ خونی یا مدفوع سیاه | ارزیابی فوری پزشکی |
| لرزش، تعریق، ضعف یا بی‌قراری در فرد دیابتی | بررسی قند طبق برنامه درمانی و اقدام مطابق دستور پزشک |
| سرگیجه، خواب‌آلودگی یا سقوط تازه | ثبت زمان دارو و تماس با پزشک یا داروساز |
مرز وظایف مراقب سالمند
مراقب می‌تواند دارو را طبق برنامه مکتوب یادآوری کند، مصرف را ثبت کند و علائم را گزارش دهد. تزریق، تغییر دوز، انتخاب دارو یا تصمیم درباره قطع آن باید مطابق صلاحیت حرفه‌ای و دستور درمانی انجام شود. برای تزریق، صفحه ایمنی تزریق انسولین سالمندان و برای داروی خاص دیابت، راهنمای گلی‌بنکلامید در سالمندان را ببینید.
مطالب دارویی مرتبط
- آسپرین با دوز پایین و نکات ایمنی
- داروهای یبوست سالمندان و احتیاط‌های مصرف
- برنامه روزانه مراقبت از سالمند در منزل
جمع‌بندی
ایمنی دارو با سه کار ساده بهتر می‌شود: فهرست واحد، ثبت هر نوبت و سؤال‌کردن هنگام ابهام. برای کمک به اجرای منظم برنامه روزانه می‌توانید صفحه خدمات پرستار سالمند در منزل را مشاهده کنید.