سنگ کلیه رسوب سختی از مواد موجود در ادرار است که در یک یا هر دو کلیه تشکیل می‌شود. بعضی سنگ‌ها بدون علامت‌اند، اما حرکت سنگ در حالب می‌تواند درد شدید، خون در ادرار و انسداد ایجاد کند. در سالمندان، هم‌زمانی عفونت، کم‌آبی، بیماری کلیه و مصرف چند دارو ارزیابی دقیق‌تر را ضروری می‌کند.
سنگ کلیه چیست؟
ادرار حاوی مواد معدنی و مواد دفعی است. وقتی غلظت بعضی مواد بالا رود و شرایط تشکیل بلور فراهم شود، سنگ ایجاد می‌شود. اندازه، محل و نوع سنگ بر علائم و انتخاب درمان اثر می‌گذارد.
انواع سنگ کلیه
- سنگ‌های کلسیمی: شایع‌ترین گروه‌اند و ممکن است از اگزالات یا فسفات کلسیم تشکیل شوند.
- سنگ اسیداوریکی: می‌تواند با ادرار اسیدی، نقرس و بعضی وضعیت‌های متابولیک مرتبط باشد.
- سنگ استروویت: معمولاً با برخی عفونت‌های دستگاه ادراری ارتباط دارد و ممکن است سریع بزرگ شود.
- سنگ سیستینی: نادر و مرتبط با یک اختلال ارثی است.
دانستن نوع سنگ به انتخاب برنامه پیشگیری کمک می‌کند. اگر سنگ دفع یا خارج شد، درباره آزمایش ترکیب آن از پزشک سؤال کنید.
علائم سنگ کلیه در سالمندان
- درد تیز پهلو، پشت، پایین شکم یا کشاله ران
- خون در ادرار
- تهوع و استفراغ
- سوزش، تکرر یا فوریت ادرار
- ادرار کدر یا بدبو
- بی‌قراری یا ناتوانی در یافتن وضعیت راحت
در برخی سالمندان، علائم ممکن است با ضعف، کاهش اشتها یا گیجی همراه باشد. گیجی به‌تنهایی تشخیص سنگ یا عفونت نیست و باید علل دیگر نیز بررسی شوند.
چه زمانی وضعیت اورژانسی است؟
درد پهلو همراه با تب یا لرز، قطع یا کاهش شدید ادرار، استفراغ مداوم، درد کنترل‌نشده، افت هوشیاری یا ضعف شدید نیازمند ارزیابی فوری است. وجود یک کلیه فعال، پیوند کلیه یا بیماری پیشرفته کلیه نیز آستانه مراجعه را پایین‌تر می‌آورد. انسداد همراه عفونت می‌تواند خطرناک باشد.
چرا سالمندان در معرض مشکل بیشتری هستند؟
کم‌نوشی، بی‌حرکتی، عفونت ادراری، بعضی مکمل‌ها و داروها، نقرس، دیابت و سابقه قبلی سنگ از عوامل احتمالی‌اند. مصرف مایعات یا تغییر رژیم برای همه یکسان نیست؛ سالمند مبتلا به نارسایی قلبی یا کلیوی ممکن است محدودیت مایع داشته باشد.
تشخیص سنگ کلیه
پزشک از شرح حال، معاینه، آزمایش ادرار و خون و تصویربرداری استفاده می‌کند. آزمایش‌ها می‌توانند عفونت، عملکرد کلیه و محل یا اندازه سنگ را مشخص کنند. درد پهلو همیشه سنگ کلیه نیست و ممکن است علت گوارشی، عضلانی، عروقی یا ادراری دیگری داشته باشد.
درمان سنگ کلیه
درمان بر اساس اندازه و محل سنگ، شدت علائم، وجود انسداد یا عفونت و وضعیت کلیه انتخاب می‌شود. بعضی سنگ‌های کوچک با پایش و درمان حمایتی دفع می‌شوند؛ برخی به سنگ‌شکنی، آندوسکوپی یا روش‌های دیگر نیاز دارند. «قوی‌ترین قرص دفع سنگ» برای همه وجود ندارد و دارو باید متناسب با وضعیت فرد تجویز شود.
پیشگیری از عود
- مایعات را طبق مقدار تعیین‌شده برای همان سالمند مصرف کنید.
- مصرف نمک را کاهش دهید، مگر برنامه دیگری تجویز شده باشد.
- کلسیم غذایی را بدون نظر متخصص به‌شدت محدود نکنید.
- رژیم کم‌اگزالات یا تغییر پروتئین فقط بر اساس نوع سنگ و آزمایش‌ها انجام شود.
- داروها، ویتامین‌ها و مکمل‌ها را با پزشک یا داروساز بازبینی کنید.
- پیگیری تصویربرداری و آزمایش‌ها را کامل کنید.
مطالب مرتبط و مراقبت در منزل
برای برنامه عملی مراقب، مقاله پرستاری و مراقبت از سالمند با سنگ کلیه را ببینید. انسداد ممکن است باعث هیدرونفروز یا ورم کلیه شود و تب یا سوزش ادرار نیازمند بررسی عفونت ادراری سالمندان است. برای پوشش منظم مراقبت روزانه نیز صفحه خدمات پرستار سالمند در منزل در دسترس است.
بدون دیدگاه