بی‌اشتهایی سالمند ممکن است کوتاه‌مدت باشد، اما اگر ادامه پیدا کند یا با کاهش وزن، ضعف و کم‌آبی همراه شود باید علت آن بررسی شود. بالا رفتن سن می‌تواند حس چشایی و بویایی را تغییر دهد، ولی کم‌خوری پایدار را نباید بدون ارزیابی، «طبیعیِ سالمندی» دانست.
چه زمانی بی‌اشتهایی سالمند خطرناک است؟
در صورت کاهش وزن ناخواسته، ناتوانی در نوشیدن، گیجی تازه، ضعف شدید، استفراغ مکرر، درد شکم، مدفوع سیاه یا خونی، مشکل بلع یا علائم کم‌آبی باید با پزشک تماس گرفت. اگر سالمند تقریباً هیچ غذا یا مایعی دریافت نمی‌کند، منتظر طولانی‌شدن علائم نمانید.
دلایل شایع بی‌اشتهایی سالمندان
بیماری یا عفونت
تب، عفونت، بیماری‌های گوارشی، قلبی، کلیوی، کبدی، تیروئید و برخی سرطان‌ها می‌توانند اشتها را کاهش دهند. شروع ناگهانی بی‌اشتهایی، به‌خصوص همراه با ضعف یا گیجی، نیازمند بررسی است.
داروها و عوارض آن‌ها
بعضی داروها باعث تهوع، خشکی دهان، یبوست یا تغییر مزه می‌شوند. فهرست کامل داروها، مکمل‌ها و زمان شروع علائم را به پزشک نشان دهید. دارو را خودسرانه قطع یا جابه‌جا نکنید.
مشکلات دهان، دندان و بلع
زخم دهان، دندان درد، دندان مصنوعی نامناسب و خشکی دهان خوردن را دشوار می‌کند. سرفه یا خفگی هنگام غذا، صدای خیس پس از بلع و طولانی‌شدن وعده نیازمند ارزیابی بلع است.
افسردگی، سوگ و تنهایی
کاهش علاقه به غذا ممکن است همراه با بی‌حوصلگی، اختلال خواب و کناره‌گیری اجتماعی باشد. همراهی هنگام غذا کمک‌کننده است، اما علائم پایدار خلق باید با پزشک یا متخصص سلامت روان مطرح شود.
یبوست، درد و کم‌تحرکی
احساس پری، درد کنترل‌نشده و فعالیت بسیار کم می‌تواند میل به غذا را کاهش دهد. درمان علت زمینه‌ای معمولاً مؤثرتر از تلاش برای وادارکردن سالمند به خوردن است.
روش‌های ایمن کمک به سالمند کم‌اشتها
- وعده‌های کوچک‌تر را در دفعات بیشتر ارائه کنید.
- غذاهای مورد علاقه را در چارچوب محدودیت‌های پزشکی قرار دهید.
- در هر وعده یک منبع پروتئین و انرژی متناسب با توان جویدن بگنجانید.
- بوی نامطبوع، شلوغی و خستگی را در زمان غذا کم کنید.
- غذا را در ظرف ساده و با حجم کم سرو کنید؛ در صورت تمایل دوباره اضافه کنید.
- مراقبت دهان و دندان را پیش از وعده انجام دهید.
- در صورت توان، فعالیت سبک پیش از غذا می‌تواند به اشتها کمک کند.
- مقدار خورده‌شده، مایعات و علائم را ثبت کنید تا الگو مشخص شود.
نمونه میان‌وعده‌های مغذی
ماست و میوه نرم، تخم‌مرغ، سوپ غلیظ‌شده با حبوبات یا مرغ، پنیر با نان نرم، کره مغزها در صورت نبود حساسیت و میوه پخته می‌توانند گزینه باشند. انتخاب باید با دیابت، بیماری کلیه، قلب، حساسیت غذایی و مشکل بلع هماهنگ شود. برنامه کلی در مقاله رژیم غذایی سالمندان توضیح داده شده است.
آیا از دارو یا گیاه اشتها‌آور استفاده کنیم؟
خیر، نه بدون بررسی علت و تجویز پزشک. فرآورده‌های گیاهی نیز می‌توانند با داروهای قلب، فشار خون، دیابت و رقیق‌کننده‌های خون تداخل داشته باشند. داروهای اشتها‌آور برای همه سالمندان مناسب نیستند و ممکن است عوارض جدی داشته باشند. ابتدا علت کم‌اشتهایی، داروها، وضعیت دهان و بلع و کاهش وزن بررسی شود.
ارتباط بی‌اشتهایی با کاهش وزن و سوءتغذیه
شل‌شدن لباس، لق‌شدن دندان مصنوعی، کاهش قدرت دست و پا یا کندشدن ترمیم زخم می‌تواند نشانه کاهش وزن یا سوءتغذیه باشد. مقاله کاهش وزن ناخواسته سالمندان معیارهای پیگیری را توضیح می‌دهد. برای شناخت علائم خطر نیز راهنمای سوءتغذیه را ببینید.
مایعات را فراموش نکنید
کم‌خوری اغلب با کم‌نوشی همراه است. در طول روز مقدار کم مایعات پیشنهاد کنید و علائم را زیر نظر بگیرید. اگر سالمند محدودیت مایعات یا مشکل بلع دارد، فقط طبق برنامه درمانی عمل کنید. جزئیات در راهنمای کم‌آبی و هیدراتاسیون سالمندان آمده است.
چک‌لیست اطلاعات برای پزشک
- زمان شروع و تغییرات اشتها
- وزن قبلی و فعلی، اگر اندازه‌گیری معتبر در دسترس است
- فهرست داروها و مکمل‌ها
- علائم همراه مانند تهوع، یبوست، درد، تب یا سرفه هنگام بلع
- مقدار تقریبی غذا و مایعات طی چند روز
- تغییر خلق، خواب یا سطح هوشیاری
نقش مراقب سالمند
مراقب می‌تواند وعده‌ها را آماده کند، کنار سالمند بماند، مصرف را ثبت کند و تغییرات را به خانواده گزارش دهد. تشخیص علت، تجویز مکمل یا داروی اشتها‌آور بر عهده تیم درمان است. برای پشتیبانی در کارهای روزانه، صفحه خدمات پرستار سالمند در منزل را مشاهده کنید.
بدون دیدگاه