برای یبوست سالمندان یک «بهترین داروی فوری» که برای همه ایمن باشد وجود ندارد. انتخاب ملین به علت یبوست، مدت علائم، مقدار مصرف مایعات، بیماری کلیه و قلب، داروهای دیگر و احتمال گیرکردن مدفوع یا انسداد بستگی دارد. مصرف خودسرانه چند ملین یا تنقیه می‌تواند خطرناک باشد.
چه زمانی یبوست نیازمند ارزیابی فوری است؟
- درد شدید یا رو به افزایش شکم
- شکم بسیار متورم، استفراغ یا ناتوانی در دفع گاز
- خون‌ریزی، مدفوع سیاه یا ضعف شدید
- گیجی تازه، تب یا کاهش هوشیاری
- شروع ناگهانی یبوست همراه با کاهش وزن
- نشت مدفوع آبکی در سالمندی که مدت طولانی دفع نداشته است
در این شرایط ملین یا تنقیه را بدون نظر پزشک شروع نکنید؛ ممکن است مشکل فقط یبوست ساده نباشد. درباره محدودیت‌ها و خطرها، راهنمای پوار تنقیه را ببینید.
پیش از دارو، علت یبوست را بررسی کنید
کم‌نوشی، فیبر ناکافی، بی‌تحرکی، نادیده‌گرفتن احساس دفع، تغییر برنامه روزانه و بعضی داروها می‌توانند علت باشند. مسکن‌های مخدر، برخی داروهای آهن، داروهای با اثر آنتی‌کولینرژیک و بعضی داروهای قلب یا اعصاب ممکن است نقش داشته باشند. هیچ داروی تجویزی را خودسرانه قطع نکنید.
اقدام‌های غیر دارویی
- زمان منظم برای رفتن به سرویس، ترجیحاً پس از وعده غذا
- تحرک متناسب با توان سالمند
- افزایش تدریجی فیبر، اگر منع پزشکی یا احتمال انسداد وجود ندارد
- مصرف مایعات طبق برنامه فرد؛ در محدودیت قلبی یا کلیوی مقدار را پزشک تعیین می‌کند
- قرارگرفتن مناسب پاها و حفظ حریم و آرامش
- ثبت دفعات، شکل مدفوع، درد و داروهای مصرفی
انواع ملین‌ها
ملین‌های حجم‌دهنده
با نگه‌داشتن آب در مدفوع به افزایش حجم کمک می‌کنند. به مایعات کافی نیاز دارند و در اختلال بلع، کم‌آبی یا احتمال انسداد باید با احتیاط و نظر متخصص استفاده شوند.
ملین‌های اسمزی
آب را به روده می‌کشند و ممکن است باعث نفخ، دل‌پیچه یا تغییر آب و املاح بدن شوند. نوع و مقدار مناسب در بیماری کلیه یا قلب باید توسط پزشک یا داروساز تعیین شود.
ملین‌های محرک
حرکت روده را تحریک می‌کنند و ممکن است در شرایط مشخص برای مدت کوتاه تجویز شوند. مصرف مداوم یا ترکیب چند نوع بدون راهنمایی مناسب نیست.
نرم‌کننده‌ها، شیاف و تنقیه
کاربرد آن‌ها به وضعیت سالمند بستگی دارد. در خون‌ریزی، درد شدید، بیماری‌های مقعدی، جراحی اخیر یا احتمال گیرکردن مدفوع، اقدام خودسرانه می‌تواند آسیب‌زا باشد.
گیرکردن مدفوع در سالمندان
یبوست طولانی، درد، بی‌قراری، بی‌اختیاری یا نشت مایع اطراف توده مدفوع می‌تواند با گیرکردن مدفوع همراه باشد. خارج‌کردن دستی، تنقیه یا مصرف چند ملین بدون ارزیابی انجام نشود. سالمند کم‌تحرک، مبتلا به دمانس یا مصرف‌کننده داروهای مخدر در معرض خطر بیشتری است.
اگر سالمند داروی مخدر مصرف می‌کند
یبوست ناشی از داروهای مخدر ممکن است از ابتدای درمان نیازمند برنامه پیشگیرانه باشد. نوع ملین، زمان شروع و ادامه آن باید در نسخه مشخص شود. فقط افزایش فیبر در فرد کم‌آب یا کم‌تحرک همیشه راه‌حل مناسبی نیست.
چک‌لیست مراقب قبل از تماس با پزشک
| مورد | اطلاعات لازم |
|---|---|
| آخرین دفع | زمان و شکل تقریبی مدفوع |
| علائم | درد، نفخ، تهوع، استفراغ، خون یا تب |
| مصرف | غذا، مایعات و تحرک روزانه |
| داروها | داروی تازه، آهن، مسکن مخدر و ملین‌های استفاده‌شده |
| سابقه | جراحی شکم، بیماری روده، کلیه یا قلب |
مطالب مرتبط
برای علت‌ها و پیشگیری، مقاله یبوست در سالمندان را ببینید. اصول ثبت و جلوگیری از تداخل نیز در راهنمای دارو دادن به سالمندان آمده است. مراقب می‌تواند برنامه سرویس، مایعات و دارو را طبق دستور ثبت کند؛ برای پوشش روزانه صفحه خدمات پرستار سالمند در منزل در دسترس است.
بدون دیدگاه