سارکوپنی در سالمندان فقط «لاغرشدن عضله» نیست؛ کاهش قدرت عضلانی، کم‌شدن توده یا کیفیت عضله و افت عملکرد بدنی می‌تواند استقلال فرد را در برخاستن، راه‌رفتن و انجام کارهای روزمره محدود کند. ضعف یا کندی حرکت را نباید بدون ارزیابی، نتیجه طبیعی افزایش سن دانست. این مطلب برای آگاهی خانواده است و جای تشخیص پزشک، فیزیوتراپیست یا متخصص تغذیه را نمی‌گیرد.
سارکوپنی چیست؟
در تعریف‌های بالینی جدید، کاهش قدرت عضلانی نشانه مهم برای مطرح‌شدن سارکوپنی است. کاهش مقدار یا کیفیت عضله به تأیید تشخیص کمک می‌کند و افت عملکرد بدنی می‌تواند نشان‌دهنده شدت بیشتر باشد. بنابراین ظاهر لاغر، عدد وزن یا اندازه بازو به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.
علائم احتمالی سارکوپنی در سالمندان
- سخت‌شدن برخاستن از صندلی بدون کمک دست؛
- کندشدن راه‌رفتن یا زود خسته‌شدن؛
- مشکل در بالا رفتن از پله یا حمل خرید؛
- کاهش قدرت گرفتن اشیا یا بازکردن در ظرف؛
- افتادن یا نزدیک‌به‌افتادن مکرر؛
- کاهش توان انجام کارهای معمول خانه؛
- تحلیل قابل مشاهده عضلات، به‌ویژه همراه با کاهش وزن ناخواسته در سالمندان.
این نشانه‌ها اختصاصی نیستند. بیماری قلبی یا ریوی، کم‌خونی، مشکلات عصبی، درد مفصل، عوارض دارو و سوءتغذیه در سالمندان نیز می‌توانند ضعف یا کاهش عملکرد ایجاد کنند.
چه عواملی خطر تحلیل عضله را بیشتر می‌کنند؟
- کم‌تحرکی، استراحت طولانی یا بستری‌شدن؛
- دریافت ناکافی انرژی و پروتئین؛
- مشکل جویدن یا بلع و کم‌شدن اشتها؛
- بیماری‌های مزمن یا دوره نقاهت پس از جراحی؛
- کاهش وزن بدون برنامه؛
- زمین‌خوردن و ترس از حرکت؛
- نبود برنامه حرکتی متناسب با توان فرد.
تفاوت سارکوپنی با ضعف عضلانی و سوءتغذیه
ضعف عضلانی در سالمندان یک علامت است و ممکن است ناگهانی یا تدریجی و ناشی از علت‌های گوناگون باشد. سارکوپنی اختلال مشخص عضله است که با سن یا بیماری‌های طولانی‌مدت ارتباط دارد و برای تشخیص به ارزیابی قدرت، عضله و عملکرد نیاز دارد. سوءتغذیه نیز به دریافت یا جذب ناکافی و نامتناسب مواد مغذی مربوط است. این سه وضعیت می‌توانند هم‌زمان وجود داشته باشند، اما مترادف نیستند.
سارکوپنی چگونه ارزیابی می‌شود؟
پزشک ابتدا درباره سرعت راه‌رفتن، افتادن، دشواری برخاستن از صندلی، بیماری‌ها، داروها، اشتها و کاهش وزن سؤال می‌کند. سپس ممکن است قدرت گرفتن دست، آزمون برخاستن از صندلی، سرعت راه‌رفتن یا ترکیب بدن بررسی شود. انتخاب آزمون و تفسیر نتیجه به شرایط فرد و امکانات مرکز درمانی بستگی دارد؛ ترازو یا مشاهده ظاهری جای ارزیابی بالینی را نمی‌گیرد.
چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟
ضعف ناگهانی یک‌طرفه، افتادگی صورت، اختلال تکلم، بی‌هوشی، درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید یا ناتوانی ناگهانی در ایستادن می‌تواند نشانه وضعیت اورژانسی باشد و نباید به سارکوپنی نسبت داده شود. ضعف تدریجی، افتادن مکرر، کاهش وزن یا کاهش توان روزانه نیز نیازمند تعیین وقت برای ارزیابی پزشکی است.
راه‌های کنترل و مراقبت
تمرین مقاومتی و تعادلی متناسب
تمرین قدرتی معمولاً بخش مهم برنامه است، اما نوع، شدت و پیشرفت تمرین باید با توان سالمند، خطر افتادن، بیماری قلبی‌ـ‌ریوی، درد و محدودیت مفصل هماهنگ شود. شروع تمرین جدید برای فرد بسیار ضعیف، پس از بستری یا دارای سابقه افتادن بهتر است با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انجام شود. برای ایمن‌سازی محیط، راهنمای پیشگیری از زمین‌خوردن سالمندان را ببینید.
بررسی تغذیه به‌جای مصرف خودسرانه مکمل
نیاز پروتئین و انرژی برای همه یکسان نیست و در بیماری کلیه، قلب، دیابت یا اختلال بلع باید شخصی‌سازی شود. مکمل پروتئین، ویتامین D، کراتین یا هر مکمل دیگر را صرفاً بر اساس یک مقاله شروع نکنید. ابتدا علت کم‌خوری، کاهش وزن و محدودیت‌های پزشکی بررسی شود. اصول عمومی در راهنمای تغذیه سالمند آمده است.
کاهش بی‌تحرکی در طول روز
نشستن طولانی را، در حد توان و با رعایت ایمنی، با دوره‌های کوتاه حرکت قطع کنید. هدف باید حفظ عملکرد روزمره و پیشرفت تدریجی باشد؛ فشار برای انجام حرکت دردناک یا تمرینی که تعادل را به خطر می‌اندازد مناسب نیست.
نقش خانواده و مراقب سالمند
- تغییر توان برخاستن، راه‌رفتن، اشتها و وزن را ثبت کند؛
- محیط را برای حرکت ایمن و کاهش خطر افتادن آماده کند؛
- برنامه تمرین و تغذیه‌ای را که متخصص تعیین کرده پیگیری کند؛
- دارو، مکمل یا برنامه ورزشی را خودسرانه تغییر ندهد؛
- علائم تازه یا افت عملکرد را به خانواده و درمانگر گزارش دهد.
اگر سالمند در شیراز یا صدرا برای همراهی روزانه، آماده‌سازی غذا، ثبت وضعیت یا اجرای توصیه‌های تعیین‌شده توسط درمانگر به کمک نیاز دارد، صفحه پرستار سالمند در منزل شیراز را ببینید یا با ۰۹۱۷۰۲۲۷۰۷۱ تماس بگیرید. مراقب عمومی جایگزین پزشک یا فیزیوتراپیست نیست.
پرسش‌های رایج
آیا هر کاهش وزن به معنی سارکوپنی است؟
خیر. کاهش وزن علت‌های زیادی دارد و سارکوپنی حتی ممکن است بدون کاهش واضح وزن رخ دهد. تشخیص به قدرت، توده یا کیفیت عضله و عملکرد بدنی وابسته است.
آیا پیاده‌روی به‌تنهایی کافی است؟
پیاده‌روی برای فعالیت عمومی مفید است، اما برنامه سارکوپنی معمولاً باید بر اساس ارزیابی فرد، تمرین مقاومتی و تعادلی مناسب را نیز در نظر بگیرد.
آیا مکمل‌ها سارکوپنی را درمان می‌کنند؟
یک مکمل واحد برای همه مناسب نیست. کمبودها، بیماری‌های زمینه‌ای، داروها و مقدار دریافت غذایی باید پیش از انتخاب مکمل ارزیابی شوند.
بدون دیدگاه